Những Nguồn Vốn Nào Được Xác Định Là Vốn Nhà Nước Tại Doanh Nghiệp?

Việc xác định chính xác và bóc tách rõ ràng “vốn nhà nước tại doanh nghiệp” đóng vai trò cốt lõi và là kim chỉ nam trong việc định hình cơ chế quản lý tài chính, thực hiện đầu tư, tổ chức đấu thầu và đặc biệt là công tác kiểm toán, quyết toán dự án. Thực tế cho thấy, việc hiểu sai hoặc nhận diện không đúng nguồn vốn này đã dẫn đến nhiều hệ lụy pháp lý nghiêm trọng, gây thất thoát lãng phí và vi phạm quy định pháp luật. Bài viết dưới đây sẽ trích dẫn giải đáp chính thức từ Cổng thông tin điện tử Chính phủ và đi sâu phân tích dưới góc độ pháp lý theo Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp hiện hành, giúp các doanh nghiệp và chủ đầu tư nắm bắt chuẩn xác nhất.

1. Giải Đáp Tình Huống: Nguồn Vốn Nào Là Vốn Nhà Nước?

Dưới đây là nguyên văn tình huống thắc mắc của doanh nghiệp và nội dung phúc đáp từ Bộ Tài chính trên Cổng thông tin điện tử Chính phủ:

Hỏi: Những nguồn vốn nào được xác định là vốn nhà nước tại doanh nghiệp?

Hà Thành Công – 07:01 02/06/2026

Chi tiết câu hỏi

Công ty tôi do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Theo quy định tại Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp năm 2025 về quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp: “Vốn nhà nước tại doanh nghiệp là giá trị của phần vốn nhà nước được xác định theo tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp do Nhà nước nắm giữ trên tổng số vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp”; “Vốn của doanh nghiệp bao gồm vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp và vốn do doanh nghiệp huy động”. Tuy nhiên, các quy định trên chưa làm rõ phạm vi xác định “vốn nhà nước tại doanh nghiệp”, dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau trong thực tế. Tôi xin hỏi, Quỹ đầu tư phát triển, vốn lưu động và nguồn vốn khấu hao của doanh nghiệp có được xác định là vốn nhà nước tại doanh nghiệp hay không? Công ty tôi có các chi nhánh, cơ sở sản xuất hạch toán phụ thuộc tại nhiều tỉnh, thành phố khác nhau. Trong quá trình hoạt động, các chi nhánh có doanh thu và lợi nhuận sau thuế khác nhau nhưng đều đóng góp vào kết quả kinh doanh chung của công ty. Vậy, khi thực hiện phân phối Quỹ phúc lợi, doanh nghiệp có được phân phối quỹ theo tỷ lệ lợi nhuận đóng góp của từng chi nhánh hay không?

Trả lời

Bộ Tài chính trả lời vấn đề này như sau:

Tại khoản 6 Điều 3 Luật số 68/2025/QH15 quy định: “Vốn nhà nước tại doanh nghiệp là giá trị phần vốn nhà nước được xác định theo tỷ lệ sở hữu cổ phần, phần vốn góp do Nhà nước nắm giữ trên tổng số vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp”.

Đối với doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, tổng số vốn chủ sở hữu (mã số 400 trên báo cáo tài chính) của doanh nghiệp đều được xác định là vốn nhà nước tại doanh nghiệp, trong đó đã bao gồm Quỹ đầu tư phát triển.

Luật số 68/2025/QH15 không quy định về vốn lưu động và nguồn vốn khấu hao tại doanh nghiệp.

Liên quan việc phân phối Quỹ phúc lợi tại doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, tại điểm đ khoản 4 Điều 29 Nghị định số 366/2025/NĐ-CP quy định về mức chi Quỹ phúc lợi tại doanh nghiệp như sau:

“đ. Mức chi sử dụng quỹ do Tổng Giám đốc hoặc Giám đốc doanh nghiệp quyết định, được quy định tại Quy chế quản lý, sử dụng quỹ của doanh nghiệp”.

Bên cạnh đó, tại khoản 1 Điều 34 Nghị định số 366/2025/NĐ-CP quy định trách nhiệm của Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty như sau:

“1. Ban hành điều lệ sau khi có ý kiến chấp thuận về nội dung điều lệ của đại diện chủ sở hữu nhà nước; ban hành quy chế tài chính, quy chế quản lý nợ phải thu, nợ phải trả, quy chế quản lý và sử dụng tài sản cố định, quy chế nội bộ, quy chế tiền lương, tiền thưởng của doanh nghiệp và quy chế quản lý sử dụng các quỹ để áp dụng trong nội bộ doanh nghiệp…”.

Căn cứ các quy định trên, doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ thực hiện việc phân phối Quỹ phúc lợi theo quy định tại Quy chế quản lý, sử dụng quỹ của doanh nghiệp.

Nguồn: www.chinhphu.vn

2. Phân Tích Pháp Lý Chuyên Sâu Từ Chuyên Gia

Qua nội dung trả lời của Bộ Tài chính, dưới góc độ là một chuyên gia về pháp luật đầu tư xây dựng, tôi xin phân tích sâu hơn để làm rõ bản chất của dòng vốn này, cũng như những tác động trực tiếp của nó đến công tác quản lý và vận hành dự án.

2.1. Nhận Diện Vốn Nhà Nước Theo Luật Số 68/2025/QH15

Việc bóc tách “vốn nhà nước tại doanh nghiệp” cần được soi chiếu trực tiếp dưới lăng kính của Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15), cụ thể:

• Bản chất của Tổng Vốn Chủ Sở Hữu (Mã số 400): Đối với doanh nghiệp 100% vốn nhà nước, toàn bộ quy mô vốn chủ sở hữu trên Bảng cân đối kế toán chính là vốn nhà nước. Theo Điều 11 của Luật này, vốn nhà nước hình thành từ các nguồn:

  • Vốn từ Ngân sách nhà nước cấp;

  • Giá trị tài sản công được giao cho doanh nghiệp;

  • Quỹ đầu tư phát triển (trích lập từ lợi nhuận sau thuế);

  • Lợi nhuận sau thuế chưa phân phối;

  • Thặng dư vốn cổ phần và các nguồn vốn khác hợp pháp.

• Sự nhầm lẫn về Vốn lưu động và Vốn khấu hao: Câu trả lời của Bộ Tài chính đã khẳng định Luật số 68/2025/QH15 không quy định vốn lưu động và nguồn vốn khấu hao là một “nguồn vốn” cấu thành vốn nhà nước. Thực chất, vốn lưu động và khấu hao tài sản cố định là hình thái biểu hiện của tài sản và dòng tiền luân chuyển trong quá trình sản xuất kinh doanh, không phải là chỉ tiêu “nguồn vốn” (Equity). Khi doanh nghiệp trích khấu hao, giá trị này được giữ lại để tái đầu tư hoặc phục hồi tài sản, thuộc quyền tự chủ sử dụng của doanh nghiệp nhưng vẫn chịu sự giám sát của cơ quan đại diện chủ sở hữu.

• Quyền tự chủ trong phân phối Quỹ Phúc Lợi: Căn cứ Nghị định số 366/2025/NĐ-CP, việc phân phối quỹ giữa các chi nhánh phụ thuộc hoàn toàn vào Quy chế nội bộ do Hội đồng thành viên/Chủ tịch công ty ban hành. Pháp luật trao quyền tự chủ tối đa cho doanh nghiệp để tạo động lực, miễn là không trái với Quy chế tài chính đã được phê duyệt.

2.2. Tác Động Đến Thủ Tục Quản Lý, Đấu Thầu Và Quyết Toán Dự Án

Việc xác định một đồng vốn thuộc “vốn nhà nước tại doanh nghiệp” sẽ định hình toàn bộ cơ chế kiểm soát, quản lý đầu tư và xây dựng. Đáng chú ý, pháp luật hiện hành đã có những bước chuyển mình lớn để cân bằng giữa sự tự chủ của doanh nghiệp và tính minh bạch của dòng vốn nhà nước:

• Trao quyền tự chủ trong công tác lựa chọn nhà thầu: Điểm thay đổi mang tính bước ngoặt hiện nay (theo Luật số 90/2025/QH15) là việc loại trừ hoạt động lựa chọn nhà thầu thực hiện các gói thầu thuộc dự án đầu tư của doanh nghiệp nhà nước (và doanh nghiệp do DNNN nắm giữ 100% vốn điều lệ) ra khỏi phạm vi bắt buộc áp dụng của Luật Đấu thầu 2023. Thay vào đó, doanh nghiệp được trao quyền tự chủ, tự ban hành Quy chế lựa chọn nhà thầu riêng để áp dụng thống nhất trong nội bộ, đảm bảo mục tiêu công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế.

• Yêu cầu cao trong Tư vấn quản lý dự án: Mặc dù được cởi trói về thủ tục đấu thầu, chủ đầu tư vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định cốt lõi về quản lý chi phí đầu tư xây dựng (lập, thẩm định, phê duyệt tổng mức đầu tư, dự toán). Công tác tư vấn quản lý dự án đòi hỏi năng lực chuyên môn cao để soát xét hồ sơ thiết kế, định mức, đơn giá, đảm bảo dòng vốn nhà nước được sử dụng đúng mục đích, không bị lãng phí hay thất thoát.

• Thắt chặt công tác Quyết toán dự án: Đây là chốt chặn cuối cùng và quan trọng nhất. Dù quy trình đấu thầu được thực hiện theo quy chế nội bộ, dự án sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp vẫn chịu sự giám sát chặt chẽ về mặt tài chính. Dự án hoàn thành bắt buộc phải được kiểm toán độc lập và trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt quyết toán. Mọi chi phí không hợp lý, sai định mức, khối lượng ảo sẽ bị xuất toán và người đứng đầu doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước pháp luật.

3. Tải Về Tài Liệu Pháp Lý Liên Quan

Để nắm vững các quy định pháp luật mới nhất, quý độc giả có thể tải về hệ thống văn bản pháp lý đang có hiệu lực áp dụng đối với doanh nghiệp có vốn nhà nước:

📥 [TẢI VỀ] Cập nhật toàn văn tài liệu “Luật Quản lý và đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp (Luật số 68/2025/QH15)” và “Nghị định số 366/2025/NĐ-CP“

4. Bạn Đang Gặp Khó Khăn Trong Quản Lý Vốn Đầu Tư Xây Dựng?

📌 TƯ VẤN CHUYÊN SÂU TỪ CHUYÊN GIA: Việc bóc tách và quản lý các nguồn vốn nhà nước trong hoạt động đầu tư xây dựng đòi hỏi sự am hiểu pháp luật tường tận, logic và hệ thống để tránh các rủi ro thất thoát, lãng phí và sai phạm nghiêm trọng. Nếu Quý cơ quan, doanh nghiệp đang gặp vướng mắc về cơ chế chính sách, cần tư vấn quản lý dự án chuyên nghiệp hoặc đang đau đầu với công tác quyết toán dự án đầu tư xây dựng công trình, hãy liên hệ ngay với kiemtoanxaydung.vn.

Truy cập website kiemtoanxaydung.vn hoặc Fanpage Sổ tay Kiểm toán Xây dựng để theo dõi các nội dung pháp lý mới nhất!