Luật Xây dựng 2025 trao “quyền năng” mới cho Chủ đầu tư: Được phép điều chỉnh thiết kế bước sau khi không làm thay đổi về mục tiêu, quy mô

Luật Xây dựng 2025 trao “quyền năng” mới cho Chủ đầu tư: Được phép điều chỉnh thiết kế bước sau khi không làm thay đổi về mục tiêu, quy mô

Luật Xây dựng số 135/2025/QH15 (sau đây gọi là Luật Xây dựng 2025) mang đến một bước chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản lý: từ việc kiểm soát sự “giống nhau” giữa các bước thiết kế sang kiểm soát “hiệu quả và an toàn thực chất”. Bài viết này đi sâu phân tích cơ chế cụ thể hóa và điều chỉnh thiết kế giữa các bước triển khai nhằm giúp các Kỹ sư và Luật sư nắm vững ranh giới giữa “sự linh hoạt hợp pháp” và “hành vi bị nghiêm cấm”.

1. Nguyên tắc kế thừa: Thiết kế bước sau “Cụ thể hóa” thiết kế bước trước

• Thiết kế sơ bộ: Được lập trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, thể hiện ý tưởng ban đầu về thiết kế, dây chuyền công nghệ và thiết bị.
• Thiết kế cơ sở: Được lập trong Báo cáo nghiên cứu khả thi, xác lập các thông số kỹ thuật chủ yếu phù hợp với quy chuẩn, tiêu chuẩn áp dụng.
• Thiết kế kỹ thuật/FEED/Bản vẽ thi công: Cụ thể hóa các giải pháp, kích thước chi tiết và vật liệu sử dụng để đủ điều kiện triển khai thi công.

2. Quyền điều chỉnh thiết kế để “Đáp ứng hiệu quả”

• So với Luật Xây dựng 2014: Quy định cũ (Điều 83) chủ yếu tập trung vào việc đánh giá sự “phù hợp” giữa các bước thiết kế, tạo ra tâm lý e ngại cho chủ đầu tư khi muốn tối ưu hóa giải pháp kỹ thuật vì sợ bị coi là làm sai khác so với hồ sơ đã duyệt.
• So với Nghị định 175/2024/NĐ-CP: Nghị định này (Điều 35) đã bắt đầu cho phép chủ đầu tư điều chỉnh thiết kế để tăng hiệu quả nếu không làm thay đổi các thông số kỹ thuật chủ yếu. Tuy nhiên, Luật Xây dựng 2025 đã nâng tầm quy định này lên cấp Luật, khẳng định vị thế pháp lý của việc tối ưu hóa thiết kế trong quá trình triển khai dự án.

• Ví dụ 1 (Tối ưu hóa giải pháp kết cấu): Ở bước Thiết kế cơ sở, phương án móng được duyệt là móng cọc ép bê tông cốt thép. Tuy nhiên, khi triển khai Thiết kế bản vẽ thi công, kết quả khảo sát chi tiết cho thấy địa chất phức tạp hơn hoặc có giải pháp móng cọc khoan nhồi giúp giảm số lượng đầu cọc, tăng tốc độ thi công và tiết kiệm 10% chi phí nhưng vẫn đảm bảo khả năng chịu lực. Đây là điều chỉnh hợp pháp để tăng hiệu quả.
• Ví dụ 2 (Thay đổi vật liệu tương đương): Thiết kế cơ sở quy định sử dụng hệ vách kính khung nhôm thông thường. Ở bước sau, Chủ đầu tư chọn loại kính tiết kiệm năng lượng (kính Low-E) và hệ khung nhôm có tính năng cách âm tốt hơn để đạt tiêu chuẩn công trình xanh (Xingfa, PMI, Schüco, Aluprof, Civro…). Điều chỉnh này đáp ứng hiệu quả sử dụng và không làm thay đổi quy mô dự án.
• Ví dụ 3 (Cấu trúc lại không gian MEP): Điều chỉnh vị trí trục kỹ thuật hoặc bố trí lại hệ thống điều hòa trung tâm từ giải pháp cục bộ sang hệ VRV để tối ưu diện tích sử dụng sàn nhưng không thay đổi tổng diện tích xây dựng. Đây là sự cụ thể hóa mang tính tối ưu.

3. “Lằn ranh đỏ” pháp lý: Mục tiêu và Quy mô

• Không thay đổi Mục tiêu dự án: Ví dụ: Không được chuyển từ dự án hạ tầng công cộng sang kinh doanh thương mại, không thể điều chỉnh từ dự án bệnh viện công sang trung tâm thương mại thông qua việc “cụ thể hóa thiết kế”
• Không thay đổi Quy mô dự án: Quy mô công suất, khả năng phục vụ… đã được phê duyệt tại Quyết định đầu tư.

4. Cơ chế “Phanh hãm”: Hành vi bị nghiêm cấm và Chế tài

• Từ khóa “Tự ý” ám chỉ việc bỏ qua quy trình thẩm định, phê duyệt lại theo Điều 29 và Điều 31.
• Hậu quả pháp lý: Nếu vi phạm, dự án có thể bị đình chỉ thi công hoặc dừng khai thác ngay lập tức (Điều 55, Điều 67), buộc phá dỡ (Điều 54) và chắc chắn không được nghiệm thu (Điều 57).

5. Lưu ý đặc thù đối với Dự án Đầu tư công Đặc biệt (Hiệu lực từ 01/01/2026)

• Đối với dự án đầu tư công đặc biệt, Chủ đầu tư có quyền quyết định việc tổ chức lập, nội dung thẩm định và nội dung phê duyệt bước thiết kế xây dựng triển khai sau Báo cáo NCKT.
• Thiết kế có thể được lập cuốn chiếu (song song với thi công) nhưng bắt buộc phải có kết luận thẩm tra từ tổ chức tư vấn độc lập về an toàn kết cấu và PCCC.

Kết luận và Khuyến nghị:

• Khi triển khai bước thiết kế sau, hãy mạnh dạn đề xuất các giải pháp tối ưu hơn về kinh tế – kỹ thuật dựa trên cơ sở Điều 20. Tuy nhiên, mọi thay đổi ảnh hưởng đến “Tam giác an toàn” (Kết cấu – Môi trường – PCCC) phải được thực hiện theo đúng trình tự điều chỉnh và thẩm định lại.
• Cần tư vấn cho Chủ đầu tư phân biệt rõ giữa việc “cụ thể hóa thiết kế” (không cần thẩm định lại dự án) và “thay đổi mục tiêu/quy mô” (phải điều chỉnh dự án). Đồng thời, lưu ý việc đưa hành vi tự ý đổi thiết kế vào danh mục bị nghiêm cấm tại Điều 15 là cơ sở pháp lý để truy cứu trách nhiệm hình sự nếu xảy ra sự cố nghiêm trọng.

Tải: Luật Xây dựng 2025