Đột phá của Luật Xây dựng 2025: Bước ngoặt tư duy từ quản lý “nguồn vốn” sang “hình thức đầu tư”

1. Sự thay đổi căn bản về tiêu chí phân loại

• Dự án sử dụng vốn đầu tư công.
• Dự án sử dụng vốn nhà nước ngoài đầu tư công (vốn của doanh nghiệp nhà nước, tập đoàn, tổng công ty…).
• Dự án PPP.
• Dự án sử dụng vốn khác (tư nhân, nước ngoài…).

2. Phân tích sâu về các điểm khác biệt và tác động

A. Thay đổi địa vị pháp lý của “Vốn nhà nước ngoài đầu tư công”

• Trước đây: Các dự án của Doanh nghiệp nhà nước (DNNN) sử dụng vốn nhà nước ngoài đầu tư công chịu sự quản lý rất chặt chẽ về trình tự xây dựng (thẩm định thiết kế, dự toán…) gần như tương đương với vốn ngân sách, dù mục đích là để kinh doanh.
• Hiện nay (Luật 2025): Luật không còn tách riêng nhóm “Vốn nhà nước ngoài đầu tư công” trong phân loại chính. Thay vào đó:

• • Nếu DNNN dùng vốn để thực hiện dự án kinh doanh thương mại (thuộc phạm vi Luật Đầu tư), dự án đó sẽ rơi vào nhóm “Dự án đầu tư kinh doanh”. Điều này đồng nghĩa với việc DNNN sẽ được “cởi trói”, được chủ động hơn và bình đẳng hơn với doanh nghiệp tư nhân trong các thủ tục xây dựng, miễn là tuân thủ Luật Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
  • Cơ chế quản lý sẽ tập trung vào mục tiêu kinh doanh thay vì nguồn gốc sở hữu vốn.

B. Siết chặt quản lý “Chi thường xuyên”

• Ý nghĩa: Quy định này bịt các lỗ hổng trong việc các cơ quan nhà nước sử dụng kinh phí hoạt động (chi thường xuyên) để sửa chữa, cải tạo, nâng cấp trụ sở nhưng lách các thủ tục chặt chẽ của Dự án đầu tư công. Nay Luật khẳng định: đã là tiền ngân sách (dù là đầu tư công hay chi thường xuyên) thì quy trình quản lý chất lượng và chi phí… phải chặt chẽ như nhau.

C. Đơn giản hóa thủ tục cho “Vốn hỗn hợp”

• Nếu là hợp tác công tư -> Dự án PPP.
• Nếu là dự án kinh doanh thông thường (bất kể cơ cấu vốn tư nhân hay vốn vay thế nào) -> Dự án đầu tư kinh doanh. Điều này giúp nhà đầu tư và cơ quan quản lý không còn phải tranh cãi về tỷ lệ % vốn để xác định quy trình thẩm định, phê duyệt thiết kế.

3. Hệ quả đối với công tác thẩm định (Điều 26, 27 Luật 2025)

• Người quyết định đầu tư chịu trách nhiệm chính trong việc tổ chức thẩm định (Khoản 4 Điều 26).
• Cơ quan chuyên môn về xây dựng (Nhà nước) chỉ can thiệp thẩm định Báo cáo NCKT đối với: Dự án quy mô lớn hoặc công trình ảnh hưởng lớn đến an toàn, lợi ích cộng đồng (Điểm c Khoản 1 Điều 27).
• Điều này giảm tải rất lớn so với quy định cũ (vốn yêu cầu thẩm định rộng hơn đối với các dự án sử dụng vốn nhà nước ngoài đầu tư công hoặc vốn khác quy mô lớn).

• 1. Dòng chảy “Công”: (Đầu tư công + Chi thường xuyên) -> Quản lý chặt chẽ để chống thất thoát ngân sách.
• 2. Dòng chảy “Kinh doanh”: (Tư nhân + DNNN làm kinh doanh) -> Trao quyền tự chủ, giảm can thiệp hành chính, chỉ kiểm soát các vấn đề an toàn và lợi ích cộng đồng.